پارادایم های فلسفی در مدیریت: پوزیتیویسم و استراتژی

در یکی از جلسات کلاس‌های دوره دکتری، اداره کلاس درباره پارادایم پوزیتیویسم، یا آنچه عموماً به اثبات‌گرایی ترجمه شده است، به من واگذار شد. تجربه آن کلاس و بحث‌های مکمل در جلسات بعدی انگیزه‌ای برای تحریر این یادداشت درباره پارادایم‌های حاکم بر مطالعات مدیریتی شد که فکر می‌کنم مطالعه آن ممکن است برای مخاطبان دانشگاهی، به ویژه در مقطع تحصیلات تکمیلی مدیریت مفید باشد. با این حال، تلاش کرده‌ام در این یادداشت مدعیات و نکات مورد نظرم را به زبانی ساده مطرح کنم تا دامنه مخاطبان آن گسترده‌تر باشد. فلسفه و پارادایم‌های فلسفی زیربناهای فکری انسان‌ها را می‌سازند، به همین دلیل آموختن فلسفه، فارغ از حیطه کاری و تخصص افراد، نقش مهمی در شکل‌دهی به توان فکری و قدرت استدلال انسان دارد. متأسفانه، فلسفه در ایران به آفت پیچیده‌گویی دچار شده است و همین مسئله سبب رویگردانی جامعه از آموختن فلسفه و بی توجهی به مبانی فلسفی افکار و اندیشه‌ها شده است. تصور می‌کنم بحث‌های بنیادین و پرداختن به فلسفه یا چرایی افکار و اندیشه‌ها میان متخصصین حوزه‌های مختلف می‌تواند سهم بسزایی در آوردن فلسفه از “برج عاج” به بطن جامعه داشته باشد.

پارادایم پوزیتیویسم که برای مدتی طولانی، جریان اصلی علم را در حوزه علوم اجتماعی و مدیریت هدایت کرده است، پیش از هر چیز و بیش از هر چیز به کاربرد روش علمی تجربی در کسب معرفت دلالت دارد. اندیشمندان اصلی این پارادایم فلسفی معتقدند برای مطالعه واقعیت‌های اجتماعی باید از همان روش‌هایی بهره گرفت که در علوم تجربی و برای مطالعه پدیده‌های تجربی به‌کار می‌روند. به طور کلی؛ در سنت پوزیتیویسم برای تصمیم‌گیری درباره درست یا غلط بودن هر گزاره باید به مشاهدات عینی رجوع کرد و از هر موجودیت غیرقابل مشاهده یا هر گزاره آزمون‌ناپذیر اجتناب نمود. به همین دلیل، انگیزه‌های ناشی از باورهای ارزشی یا پیش‌داوری‌های ذهنی محقق فاقد اعتبار علمی هستند. اما، نکته‌ای که در این یادداشت قصد دارم اندکی درباره آن صحبت کنم، کارکرد پارادایم پوزیتیویسم در حوزه استراتژی است. ادامه نوشته

نهایت مزیت رقابتی : تغییر استراتژی، پا‌به‌پای سرعت کسب‌وکار

مورد تردید قرار دادن مفاهیم مدیریتی تثبیت شده و نگاه به آنها از زاویه‌ای جدید در وهله نخست دشوار و چالش برانگیز به نظر می‌رسد. ” مزیت رقابتی پایدار ” نمونه‌ای از این دست مفاهیم است که سال‌ها پارادایم مسلط بر تحقیقات و مباحث مرتبط با استراتژی بوده و ایده محوری بسیاری از کتاب‌های دانشگاهی مدیریت استراتژیک به شمار می‌آید. برای من نیز، اولین مواجهه با اثر ریتا مک‌گراث با عنوان “The End of Competitive Advantage: How to Keep Your Strategy Moving as Fast as Your Business” چالش برانگیز بود و خوشحالم که توانستم با همکاری و همراهی مجموعه دوستانم در انتشارات آریانا قلم، ترجمه این کتاب را با عنوان ” نهایت مزیت رقابتی: تغییر استراتژی، پا‌به‌پای سرعت کسب‌و‌کار ” در بیست و هشتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران به علاقه‌مندان حوزه استراتژی عرضه کنم. ادامه نوشته

انتخاب استراتژی در محیط بین الملل

به طور معمول اشاره به انتخاب استراتژی برای سازمان، ذهن مخاطبان را به سوی مدل‌ها و مفاهیم متداول استراتژی معطوف می‌کند. در نگاه نخست، برای انتخاب استراتژی سازمان باید در ابتدا از مرحله توسعه گزینه‌های استراتژیک عبور کرد و طی کردن این مرحله نیز مستلزم تحلیل محیط داخلی و خارجی و استفاده از مدل‌هایی مانند الگوی شناسایی نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید یا مدل پنج نیروی رقابتی است. خروجی این تحلیل‌ها مجموعه‌ای از گزینه‌های استراتژیک را پیش روی سازمان قرار می‌دهد و انتخاب استراتژی حاصل تصمیم‌گیری مدیران ارشد و استراتژیست‌های سازمان از میان مجموعه گزینه‌های ممکن است. اما اشخاصی که تجربه مشارکت در تدوین و انتخاب استراتژی واقعی برای سازمان‌ها را دارند، از نقص این نوع نگاه به خوبی آگاهند و می‌دانند که فرایند شکل‌گیری استراتژی به این سادگی نیست. استراتژی از تحلیل و تلفیق چند ماتریس به دست نمی‌آید، پیچیدگی‌های طراحی و انتخاب استراتژی اغلب بیشتر از آن چیزی‌ست که در الگوهای فرایندی به منظور ساده‌سازی مفهوم برای عموم مخاطبان مورد اشاره قرار می‌گیرد. به موازات پیچیدگی‌های ذاتی موجود در فرایند انتخاب استراتژی فارغ از نوع سازمان، صنعت یا ساختار اقتصادی؛ انتخاب استراتژی با گسترش دامنه فعالیت‌های سازمان از موقعیت محلی و مرزهای ملی به محیط بین‌الملل پیچیده‌تر خواهد شد. ادامه نوشته

شناسایی مسئله در پروژه های مشاوره مدیریت (بخش پایانی)

در مجموعه یادداشت‌هایی که تاکنون درباره شناسایی مسئله در پروژه‌های مشاوره مدیریت منتشر کرده‌ام، به واکاوی موضوع [یادداشت اول و یادداشت دوم] و تبیین دو روش [یادداشت سوم و یادداشت چهارم] برای رفع این چالش پرداخته‌ام. این یادداشت که بخش پنجم و پایانی این مطلب است به بررسی دو الگوی دیگر اختصاص دارد، به ویژه که در این یادداشت چارچوبی را معرفی خواهم کرد که به نظرم برای شناسایی مسئله پروژه‌های مشاوره مدیریت در سازمان‌های دولتی و عمومی (سازمان‌های غیرتجاری) مناسب است. هدف از این سلسله یادداشت‌ها فراهم کردن ابزارهای مختلف برای شناسایی دقیق و اثربخش مسئله در پروژه‌های مشاوره مدیریت بود، به همین دلیل در اختیار داشتن تعداد بیشتری از ابزارها، کیفیت کار مشاوران را نیز افزایش می‌دهد. دو الگویی که در این یادداشت به آنها می‌پردازم، الگوی تجزیه و تحلیل مالی و چارچوب پایایی یا پایداری است. می‌توان از این دو الگو هم در سازمان‌های تجاری و هم در سازمان‌های غیرتجاری بهره گرفت، به ویژه که مفهوم پایایی یا پایداری اخیراً توجه روزافزونی را به ویژه در کشورهای توسعه یافته به خود جلب کرده است و کم کم به استانداردی برای فعالیت‌های شرکت‌ها و سازمان‌ها تبدیل می‌شود. ادامه نوشته

تحلیل: تغییرات مدل کسب و کار در صنعت پالایش نفت

اخیراً یادداشتی را درباره تغییر و تحولات مدل کسب‌وکار در صنعت پالایش نفت منتشر کرده‌ام. این یادداشت که بر روی وب‌سایت گروه پژوهشی صنعتی آریانا قرار گرفته است، چکیده‌ای از مطالعات گسترده‌‌ای است که در جریان پروژه برنامه‌ریزی استراتژیک پالایشگاه بندرعباس به منظور شناسایی روندهای کلان مدل کسب‌وکار صنعت پالایش نفت صورت پذیرفته است. تصور می‌کنم اگر در جست‌وجوی نمونه‌ای از مطالعه روندهای کلان صنعت هستید، مطالعه این یادداشت در عین اختصار، می‌تواند برای‌تان راهگشا باشد. از آنجایی که یادداشت اصلی روی وب‌سایت گروه پژوهشی صنعتی آریانا منتشر شده است، از بازنشر آن خودداری می‌کنم و فقط به چهار مورد از مهم‌ترین یافته‌های این مطالعات درباره روندهای کلان صنعت پالایش نفت در منطقه خاورمیانه اشاره می‌کنم. ادامه نوشته