Category: پژوهش

پایان‌نامه فروشی، دست‌های پشت پرده و قله‌های رشد علمی!

مسئله پایان‌نامه فروشی پدیده جدیدی نیست، اما اخیراً به یکی از تیترهای جذاب خبرگزاری‌ها و نشریات تبدیل شده است. تجربه نشان می‌دهد که رویکرد ما در برخورد با مسائل اساسی اغلب به صورت موج‌های زودگذر و هیجانی است و حتی گاهی این موج‌ها نشأت گرفته از مسائل سیاسی هستند. سال‌هاست که با پدیده پایان‌نامه فروشی و مقاله‌نویسی مواجه هستیم، دو سال پیش در یادداشتی با عنوان پژوهش به قیمت بازار اشاره‌ای به این مسئله داشتم و آنچه هم‌اکنون روبه‌روی نماد آموزش عالی کشور رخ می‌دهد، قبل از این هم وجود داشته است؛ اما دو نکته مهم در این موج جدید خبری وجود دارد.

نخست اینکه که چگونه می‌شود این پدیده را به توطئه بیگانگان نسبت داد؟! ارتباط دادن پدیده پایان‌نامه فروشی و مقاله نویسی به توطئه بیگانگان مشابه همان رفتار نابالغی‌ست که هنگام برخورد با طیف وسیعی از مسائل و مشکلات داریم؛ مسئولیت را به گردن دیگری می‌اندازیم و صورت مسئله را پاک می‌کنیم. پدیده پایان‌نامه فروشی و مقاله نویسی نتیجه مستقیم سیاست‌گذاری‌های اجتماعی برای توسعه نامتوازن و معیوب نظام آموزش عالی است. با فرض بر یک نگاه ساده و غیرپیچیده، نظام آموزش عالی (به دلایلی که خارج از این یادداشت کوتاه است) بدون نگاه استراتژیک نسبت به توسعه ظرفیت فوق‌لیسانس و دکتری اقدام می‌کند؛ بازار توان جذب این فارغ‌التحصیلان را ندارد؛ مشکلات اقتصادی ناشی از بیکاری و فشار اجتماعی ناشی از سرمایه‌گذاری چندین سال از عمر با تاثیر متقابل روی همدیگر افزایش می‌یابند؛ و در نتیجه، بخشی از فارغ‌التحصیلان رو به سوی نوشتن و فروش پایان‌نامه و مقاله برای پاسخ‌گویی به تقاضای ناشی از افزایش مستمر ظرفیت نظام آموزش عالی می‌روند. احتمالاً که قصد نداریم بگوئیم بیگانگان درباره افزایش ظرفیت نظام آموزش عالی و توسعه بی‌رویه رشته‌ها و واحدهای دانشگاهی تصمیم‌گیری کرده‌اند؟!!!

دومین نکته مهم مسئله رشد علمی است؛ رشد علمی در ایران یک اشتباه مصطلح است! متاسفانه اشاره به تعداد مقالات منتشرشده در برهه‌ای به عنوان رشد علمی تلقی و آن‌چنان در گفتارهای رسمی ترویج گشت که به باور همگانی تبدیل شد. افزایش تعداد مقالات چاپ‌شده رشد علمی نیست؛ معیارهای متعددی نظیر تعداد استنادات به هر مقاله، میزان مقالات مشترک با پژوهشگران خارجی یا تعداد پتنت‌های مستخرج از مقالات مهم‌تر از تعداد مقالات منتشرشده هستند. همه اینها در حالی‌ست که فرایند انجام پژوهش و چاپ مقاله مستخرج از آن در یک نشریه معتبر بین‌المللی گاه تا ۵ سال طول می‌کشد و آنچه اکنون در کاهش تعداد مقالات منتشرشده می‌بینیم، نتیجه سیاست‌های امروز نیست و باید ریشه آن را در زمان دیگری جست‌وجو کرد. مسائل مهم دیگری مانند کیفیت نشریه‌هایی که مقالات نویسندگان ایرانی را چاپ می‌کنند، و یا آمار تعداد مقالاتی که به دلیل افشای تقلب علمی پس از مدت زمانی از انتشار بازپس‌گرفته می‌شوند، نیز وجود دارد که از حوصله این یادداشت خارج است.

و البته بماند که همه این سال‌ها داشتیم با پایان‌نامه‌های تقلبی و مقاله‌های فروخته شده که توطئه‌ای از جانب بیگانگان بود؛ قله‌های رشد علمی را یکی پس از دیگری فتح می‌کردیم!

پژوهش‌های مدیریتی: چند نکته برای محققان

امسال فرصت همکاری با دو انجمن معتبر در حوزه مدیریت شامل آکادمی مدیریت امریکا (Academy of Management) و آکادمی کسب‌وکار بین‌الملل (Academy of International Business) را داشتم. این فرصت همکاری حول داوری مقالات کنفرانس‌های سال ۲۰۱۶ میلادی این دو انجمن شکل گرفت و سپس در زمینه‌های دیگر تداوم یافته است. کنفرانس سال ۲۰۱۶ آکادمی مدیریت در شهر آناهایم ایالت کالیفرنیا و کنفرانس سال ۲۰۱۶ آکادمی کسب‌وکار بین‌الملل در شهر نیواورلئان ایالت لوئیزیانا برگزار می‌شود و همکاری من با هر دو انجمن در حوزه ائتلاف‌های استراتژیک بود. تجربه داوری مقالات در نشریات علمی پژوهشی فارسی‌زبان در رشته مدیریت و مقایسه آن با مقالات این دو کنفرانس و تعامل با دبیران پنل‌های تخصصی باعث شد این یادداشت را به نکاتی در زمینه پژوهش‌های مدیریتی اختصاص بدهم. ادامه نوشته

نوآوری غیرسازنده – نوآوری برهم‌زننده

همه جا صحبت از نوآوری است؛ این‌طور نیست؟! واژه نوآوری هر روز بیشتز از قبل به گوش‌مان می‌رسد، چه در مورد یک محصول تجاری و مصرفی و چه در حوزه خدمات مالی. در واقع نوآوری به یکی از واژه‌های دم‌دستی سازمان‌ها و شرکت‌ها تبدیل شده است. موج پیدایش شرکت‌های دانش بنیان، استارت آپ‌ها و کسب‌وکارهای مبتنی بر فناوری اطلاعات هم به‌کارگیری واژه نوآوری را تشدید کرده است. در عرصه بین‌المللی نیز مجموع نظریات کلایتون کریستینسن، استاد دانشکده کسب‌وکار هاروارد، تحت عنوان Disruptive Innovation که گاه در فارسی به نوآوری برهم‌زننده و گاه نوآوری برافکن ترجمه شده است، یکی از مجموعه مباحث مورد اقبال محققان، دانشگاهیان و مدیران بوده است؛ تا جایی که کریستینسن در این سال‌ها به عنوان یکی از چند چهره نخست علوم مدیریتی مورد توجه قرار گرفته است. در عرصه عمل نیز شاهد اهمیت نوآوری در کسب‌وکارها هستیم. این حقیقت که شرکت‌هایی مانند اوبر، اِیربی‌اِن‌بی و نت‌فلیکس با نوآوری در مدل‌های سنتی کسب‌وکار به شرکت‌های پیشتاز در حوزه‌های حمل‌ونقل درون شهری، اجاره ملک و سرویس پخش ویدئو مبدل شده‌اند؛ بزرگ‌ترین دلیل برای اهمیت، ضرورت و ارزش نوآوری است. اما جای یک پرسش خالی است! ادامه نوشته

بهترین منابع مطالعاتی در استراتژی: نشریات استراتژی

شناسایی منابع مطالعاتی یکی از مهم‌ترین مهارت‌ها و مسائل پیش‌روی محققان و دانشجویان است. این مهارت به ویژه با حجم انبوه تولید علم و تسهیل در دسترسی به منابع علمی به واسطه گسترش اینترنت از اهمیت بیشتری برخوردار شده است. به عنوان یک دانشجو در مقاطع تحصیلات تکمیلی باید بتوانید آخرین دستاوردهای علمی را در حوزه علمی‌تان پیدا کنید، از نظرات جدید صاحب‌نظران درباره تئوری‌های پرسابقه‌تر و تحقیقات شاخصی که در گذشته انجام شده است مطلع باشید، با پیشرفت‌های تئوریک در آن حوزه آشنا باشید و چهره‌های سرشناس آن حوزه علمی را بشناسید. به عنوان محقق باید از آخرین مسائل مورد توجه محققان در سراسر دنیا آگاه باشید، پرسش‌های پاسخ‌نیافته و موضوعات داغ حوزه مطالعاتی‌تان را بشناسید و بتوانید از طریق برقراری پیوند میان دستاوردهای پژوهشی دیگر محققان با پرسش‌های ذهنی‌تان، به ایده‌های جدیدی برای پیشبرد فعالیت‌های تحقیقاتی‌تان دست پیدا کنید. بنابراین، شناسایی منابع مطالعاتیِ صحیح گام آغازین مهمی است که فعالیت‌های آتی شما را، چه به عنوان دانشجو و چه به عنوان محقق تحت تاثیر قرار می‌دهد. یکی از پرسش‌هایی که به سبب حوزه فعالیتم با آن روبه‌رو هستم، پرسش از ” منابع مطالعاتی در حوزه استراتژی ” است. در این یادداشت منابعی را از میان برترین نشریات استراتژی معرفی می‌کنم. ادامه نوشته

نگاهی به کارکردهای شبکه های اجتماعی علمی

عموماً وقتی صحبت از شبکه های اجتماعی می‌شود، ناخودآگاه تصورمان به سوی ارتباطات مجازی و به اشتراک‌گذاری تعدادی جمله، عکس و خبر می‌رود. اغلب لیست ذهنی‌مان هم محدود است و به زحمت می‌توانیم شبکه‌هایی را نام ببریم که به لحاظ کارکرد از همدیگر متفاوت باشند. اما واقعیت چیز دیگری است! روشن است که شبکه های اجتماعی مانند هر پدیده تکنولوژیک دیگری به تدریج جای خود را میان کاربران اینترنت پیدا کرده‌اند و دیگر تصور دنیا بدون این شبکه‌ها ممکن نیست. شبکه‌های اجتماعی فارغ از ساده‌سازی امکان برقراری ارتباط اجتماعی، از حیث کارکردی با هم متفاوتند و این تفاوت عامل تمایز میان آنها و حتی تمایز میان کاربران‌شان شده است، به همین دلیل ممکن است در میان دوستان و آشنایان خود اشخاصی را بشناسید که در فیسبوک عضو نیستند، اما در توئیتر یا اینستاگرام حضور فعالی دارند. دلیل تاکیدم روی تفاوت کارکردی شبکه‌های اجتماعی توجه به نیازها و شرایط خاص خودمان و سپس استفاده از این شبکه‌ها برای رفع نیازهایمان است. با نگاهی به فهرست‌های منتشره از شبکه‌های اجتماعی متوجه خواهید شد که تقریباً می‌توان برای هر گروه از مخاطبان و هر نوع نیاز یک شبکه اجتماعی اختصاصی را یافت. در این یادداشت کوتاه قصد معرفی دو شبکه اجتماعی را دارم که به جامعه دانشگاهی و محققان اختصاص دارد و استفاده از آنها می‌تواند فرصت‌های تحقیقاتی خوبی را برای کاربران فراهم کند. ادامه نوشته